Көктем – табиғаттың оянып, тіршіліктің жанданатын мезгілі. Дегенмен, бұл кезең әрдайым тұрақты жылумен ерекшеленбейді. Мамыр айының ортасына қарай жиі байқалатын «Құралайдың салқыны» – соның айқын дәлелі. Бұл табиғи құбылыс қысқа уақытқа созылғанымен, өзінің салқындығымен және ауа райының күрт өзгеруімен ерекшеленеді.
Халық арасында «Құралайдың салқыны» атауы киіктердің төлдеу кезеңімен байланыстырылады. «Құралай» – киіктің лағы. Дәл осы уақытта табиғатта салқын жел соғып, жаңбыр жауып, кейде температура төмендеп кетеді. Қазақ халқы бұл құбылысты ежелден бақылап, оған атау берген.
Ғалымдардың пікірінше, бұл кезең атмосфералық қысымның өзгеруі мен суық ауа массаларының келуімен байланысты. Нәтижесінде күн райы құбылып, жылы күндердің орнын уақытша салқын ауа райы басады. Кей өңірлерде жел күшейіп, жауын-шашын жиілейді.
Бұл құбылыстың ауыл шаруашылығына да әсері бар. Көктемгі егіс жұмыстары қызған шақта болатын салқындық жас өсімдіктердің дамуына кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан диқандар алдын ала қамданып, агротехникалық шараларды дұрыс жоспарлауға тырысады.
Сонымен қатар, «Құралайдың салқыны» адам денсаулығына да әсер етуі ықтимал. Ауа райының күрт өзгеруі иммунитетті әлсіретіп, тұмау мен суық тию ауруларының көбеюіне себеп болуы мүмкін. Осыған байланысты дәрігерлер жылы киініп, денсаулыққа мұқият болуға кеңес береді.
Қазақ халқы табиғат құбылыстарын терең түсініп, оларды өмір салтымен байланыстыра білген. «Құралайдың салқыны» – тек метеорологиялық құбылыс емес, ол – ұлттық дүниетанымның бір бөлігі.
Қорытындылай келе, «Құралайдың салқыны» – көктем мезгіліндегі қысқа, бірақ маңызды кезең. Табиғаттың бұл тосын мінезі адамға сақтық пен бейімделудің қажеттілігін еске салады.
