Осы тұрғыда мемлекеттік қызметтегі мансаптық өсу жүйесін жетілдіру және меритократия қағидатын берік орнықтыру ерекше маңызға ие. Себебі заманауи, кәсіби әрі нәтижеге бағытталған мемлекеттік аппарат тек әділ бағалау мен қабілетке негізделген ілгерілеу арқылы қалыптасады.
Мемлекеттік қызметтегі өсу – бұл тек жоғары лауазымға көтерілу ғана емес, сонымен бірге қызметкердің кәсіби дамуы, білім мен тәжірибенің тереңдеуі, жауапкершіліктің артуы. Мұндай өсу барысында басқарушылық қабілеттер қалыптасып, стратегиялық ойлау, тиімді шешім қабылдау дағдылары жетіледі. Жақсы құрылған мансаптық өсу жүйесі мемлекеттік қызметшілерді үздіксіз оқуға, өзін-өзі дамытуға және нақты нәтижеге қол жеткізуге ынталандырады.
Меритократия қағидаты мемлекеттік қызметтегі «еңбегіне қарай бағалау» ұстанымына негізделеді. Бұл қағидатқа сәйкес кадрларды іріктеу, қызмет бойынша жоғарылату және ынталандыру ашықтық, әділдік және нақты көрсеткіштер арқылы жүзеге асырылуы тиіс. Осындай тәсіл субъективті шешімдер мен жеке байланыстардың ықпалын азайтып, кәсіби әрі адал мамандардың алға шығуына жол ашады.
Меритократияны мемлекеттік басқару жүйесіне енгізу оның тиімділігін едәуір арттырады. Біріншіден, өз ісін жетік меңгерген мамандар күрделі мәселелерді сапалы және уақтылы шеше алады. Екіншіден, әділ бәсекелестік қызметкерлердің ынтасын күшейтіп, немқұрайдылық пен формализмді төмендетеді. Үшіншіден, ашық және әділ жүйе сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтып, мемлекеттік институттарға деген сенімді нығайтады.
Сонымен қатар меритократия қағидаты жастар үшін мемлекеттік қызметтің тартымдылығын арттырады. Білімді әрі қабілетті жас мамандар өз еңбегінің лайықты бағаланатынына көз жеткізсе, мемлекеттік қызметті кәсіби дамудың тиімді алаңы ретінде қабылдай бастайды. Бұл өз кезегінде мемлекеттік сектордың кадрлық әлеуетін жаңартуға мүмкіндік береді.
Қорытындылай келе, мемлекеттік қызметтегі өсу жүйесі мен меритократия қағидаты бір-бірімен тығыз байланысты және өзара толықтыратын ұғымдар. Меритократияға негізделген мансаптық ілгерілеу кәсіби, жауапты және нәтижеге бағдарланған мемлекеттік аппаратты қалыптастырады. Ал мұндай аппарат елдің тұрақты дамуына, азаматтардың өмір сүру сапасын арттыруға және мемлекет пен қоғам арасындағы сенімді нығайтуға қызмет етеді. Сондықтан меритократия қағидатын жүйелі түрде енгізу – заманауи мемлекеттік басқарудың басты басымдықтарының бірі болып табылады.
Г. Тусупова,
ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің
Ұлытау облысы бойынша Департаментінің
Мемлекеттік қызмет басқармасының бас маманы
