Қазақстан Республикасының Конституциясы – мемлекеттің құқықтық негізін айқындайтын басты құжат қана емес, сонымен қатар қоғам дамуының стратегиялық бағдарын белгілейтін саяси-құндылықтық манифест. Оның кіріспесі елдің тарихи тамырын, ұлттық мұратын және болашаққа деген жауапкершілігін тоғыстыратын ерекше маңызға ие бөлім болып саналады.
Ұлттық құндылықтар және тарихи сабақтастық
Конституцияның кіріспесінде халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан рухани-мәдени құндылықтары нақты көрініс тапқан. Қазақ жеріндегі өркениет пен мемлекеттіліктің терең тамыры, Ұлы дала кеңістігінде құрылған мемлекеттердің тарихи сабақтастығы айқын бейнеленген. Бұл – егемендіктің кездейсоқ емес, тарихи заңдылық екенін білдіреді.
Мемлекеттің біртұтастығы, аумақтық тұтастық пен шекараларға қол сұғылмаушылық қағидаттарының айқындалуы – тәуелсіздікті нығайтуға бағытталған берік ұстаным. Мұндай нормалар елдің тұрақтылығы мен қауіпсіздігін басты басымдық ретінде бекітеді.
«Әділетті Қазақстан» және құқық үстемдігі
Жаңартылған кіріспеде «Әділетті Қазақстан» құндылық бағдары мен «Заң мен тәртіп» қағидаты бекітілген. Бұл – мемлекеттік басқаруда әділдік пен ашықтықты орнықтыруға бағытталған маңызды қадам. Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарының басымдығы нақты расталып, құқықтық мемлекет құруға деген ұмтылыс айқын көрінеді.
Қоғамдық бейбітшілік пен орнықты дамудың негізі ретінде этносаралық және конфессияаралық келісімді сақтау ерекше аталған. Бұл – көпэтносты қоғам жағдайында тұрақтылықты қамтамасыз етудің негізгі факторы. Сонымен қатар мәдениет, білім, ғылым мен инновация елдің бәсекеге қабілеттілігі мен адами капиталын арттырудың басым бағыты ретінде белгіленген. Табиғатқа ұқыпты қарау және экологиялық жауапкершілік те жалпыұлттық құндылық ретінде бекітілуі – заман талабына сай шешім.
Конституциялық кіріспенің мәні
Кейбір сарапшылар кіріспеде құндылықтарды кеңінен бекітудің қажеттілігі туралы пікірталас туғызғанымен, әлемдік тәжірибе мұндай тәсілдің орынды екенін көрсетеді. Дамыған мемлекеттердің конституцияларында адамның қадір-қасиеті, әлеуметтік әділеттілік, құқық үстемдігі, ынтымақтастық және тұрақты даму сияқты ұғымдар кіріспеде көрініс табады.
Кіріспе нормалары тікелей заңдық міндет жүктемесе де, құқықтық жүйенің философиялық негізін қалыптастырады. Олар мемлекеттік саясаттың бағыт-бағдарын айқындап, қоғамдық сананы біріктіруші фактор ретінде қызмет етеді. Егер тәуелсіздіктің алғашқы кезеңінде Конституция мемлекеттіліктің құқықтық шекарасын белгілесе, қазіргі кезеңде ол ортақ құндылықтарды бекіту арқылы қоғамның тұтастығын нығайтуға бағытталған.
Жаңа кезеңнің бейнесі
Жаңартылған кіріспе сыртқы саясаттағы бейбіт бағытты сақтай отырып, барлық мемлекеттермен ынтымақтастыққа ұмтылысты білдіреді. Сонымен қатар ол халық бірлігіне, әділдік пен заңдылыққа, азаматтардың құқықтарын қорғауға және болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілікке негізделген жаңа қоғамдық шарттың көрінісі болып табылады.
Қорыта айтқанда, Конституцияның кіріспесі – қалыптасқан, кемелденген мемлекеттің айнасы. Онда ұлттық тарих пен қазіргі заман талаптары үйлесім тауып, елдің болашаққа бағытталған стратегиялық мақсаты айқындалған. Мемлекеттік құрылыстың аталған қағидаттары – біздің ортақ ұмтылысымыздың, тұрақты дамуымыздың және жарқын болашағымыздың кепілі.
