Қоғамның орнықты дамуы мен мемлекеттің болашағы ең алдымен білім жүйесінің сапасына, оның құндылықтық негіздеріне тікелей байланысты. Осы тұрғыдан алғанда, білім саласындағы зайырлылық пен мәдениеттің Ата Заңда нақты әрі айқын бекітілуі – кездейсоқ қадам емес, бұл қазақ зиялылары қалыптастырған терең дәстүрдің заңды жалғасы.
Зайырлы білім беру – әр азаматтың дүниетанымдық еркіндігін, ар-ождан бостандығын қамтамасыз ететін негізгі қағидат. Ол белгілі бір идеологияны немесе көзқарасты күштеп таңудан ада, ғылым мен ақыл-ойға, сындарлы ойлауға сүйенетін жүйе. Ата Заңда осы ұстанымның нақты көрініс табуы – мемлекеттің барша азаматқа бірдей, әділ әрі тең көзқарас ұстанатынын білдіреді.
Сонымен қатар, білім беру тек кәсіби дағды қалыптастыратын құрал емес, ол – мәдениетті, рухани жауапкершілігі жоғары тұлға тәрбиелеудің алаңы. Мәдениет пен өркениеттілікті білім жүйесінің ажырамас бөлігі ретінде қарастыру – Алаш зиялыларынан бастау алған ұстаным. Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейхан, Міржақып Дулатұлы сынды қайраткерлер білімді ұлттық сана, адамгершілік және өркениеттік даму тұрғысынан қарастырды. Бүгінгі Ата Заңдағы нормалар сол тарихи сабақтастықтың қазіргі заманға лайық жалғасы деуге болады.
Білім жүйесіндегі зайырлылық пен мәдениеттің конституциялық деңгейде бекітілуі қоғамдағы тұрақтылықты, ұлтаралық және дінаралық келісімді нығайтады. Бұл – әртүрлі көзқарас пен сенім иелерінің ортақ құқықтық кеңістікте тең өмір сүруінің кепілі. Заңмен бекітілген бұл қағидалар жастарды радикалды ойлардан сақтап, оларды сындарлы, ашық және жауапты азамат ретінде қалыптастыруға жол ашады.
Қазақ қоғамы үшін зиялылық – тек білімді болу емес, ол ой мен мінездің, сөз бен істің мәдениеті. Сондықтан білім беру саласындағы негізгі құндылықтардың Ата Заңда нақты жазылуы – мемлекеттің интеллектуалдық және рухани қауіпсіздігін қамтамасыз ететін маңызды тетік. Бұл нормалар болашақ ұрпаққа бағытталған ұзақ мерзімді стратегиялық шешім екені сөзсіз.
Қорытындылай келгенде, білім жүйесіндегі зайырлылық пен мәдениеттің Конституцияда айқын белгіленуі – уақыт талабы ғана емес, қазақ зиялыларының ғасырлар бойы қалыптастырған ағартушылық дәстүріне адалдықтың көрінісі. Бұл ұстаным елдің зияткерлік әлеуетін арттырып, саналы, мәдениетті әрі жауапты қоғам қалыптастыруға қызмет етеді.
