Қазіргі жаһандану дәуірінде мемлекеттердің экономикалық және әлеуметтік тұрақтылығы көптеген факторларға тәуелді. Солардың ішіндегі ең маңызды бағыттардың бірі – халықты дәрілік заттармен үздіксіз және қолжетімді қамтамасыз ету. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстандағы отандық фармацевтикалық өндірісті дамыту және импортқа тәуелділікті азайту мәселесі елдің ұлттық қауіпсіздігімен тікелей байланысты стратегиялық міндетке айналып отыр.
Бүгінгі таңда Қазақстан фармацевтикалық нарығының едәуір бөлігі импорттық өнімдер есебінен қалыптасып отыр. Дәрілік заттардың, вакциналардың, медициналық бұйымдардың басым бөлігі шетелден жеткізіледі. Бұл жағдай дәрі-дәрмек бағасының өсуіне, логистикалық қиындықтарға және сыртқы факторларға тәуелділіктің артуына алып келеді. Әлемдік нарықтағы тұрақсыздық, геосаяси жағдайлар немесе төтенше жағдайлар кезінде дәрі-дәрмек тапшылығы туындау қаупі жоғары.
Әсіресе, COVID-19 пандемиясы кезінде импортқа тәуелділіктің салдары айқын сезілді. Кейбір препараттардың жеткізілуі кешігіп, бағасы күрт өсті. Бұл тәжірибе Қазақстан үшін өз фармацевтикалық әлеуетін нығайту қажеттігін нақты көрсетті.
Отандық фармацевтикалық өндірісті дамыту – ең алдымен елдің дәрілік қауіпсіздігін қамтамасыз етудің басты тетігі. Соңғы жылдары Қазақстанда фармацевтикалық саланы дамытуға бағытталған бірқатар мемлекеттік бағдарламалар іске асырылып келеді. Нәтижесінде елімізде дәрілік заттар мен медициналық бұйымдар шығаратын кәсіпорындардың саны артып, өндіріс көлемі біртіндеп ұлғаюда. Кейбір отандық зауыттар халықаралық GMP стандарттарына сәйкес жұмыс істеп, сапалы өнім ұсынуда.
Отандық өндірістің дамуы дәрі-дәрмек бағасын тұрақтандыруға мүмкіндік береді. Импорттық өнімдермен салыстырғанда, жергілікті жерде өндірілген дәрілердің өзіндік құны төмен болады, бұл халық үшін қолжетімділікті арттырады. Сонымен қатар, мемлекеттік сатып алуларда отандық өнімге басымдық беру бюджет қаражатын тиімді пайдалануға жол ашады.
Импортқа тәуелділікті азайту тек экономикалық тиімділікпен шектелмейді. Бұл – әлеуметтік маңызы бар мәселе. Фармацевтикалық өндірістің дамуы жаңа жұмыс орындарын ашуға, өңірлердің экономикалық әлеуетін арттыруға ықпал етеді. Ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамыту арқылы фармацевтикалық ғылым мен инновацияның өсуіне жол ашылады. Бұл өз кезегінде жоғары білікті кадрларды даярлауға және елдің зияткерлік әлеуетін күшейтуге мүмкіндік береді.
Сонымен бірге, отандық фармацевтикалық саланың алдында бірқатар түйткілді мәселелер де бар. Дәрілік заттарға арналған шикізаттың көп бөлігі әлі де импортталады. Технологиялық база жеткіліксіз, ғылыми әзірлемелер мен клиникалық зерттеулердің үлесі төмен. Кадр тапшылығы, әсіресе фармацевтикалық технология, биотехнология және сапаны бақылау салаларында айқын сезіледі.
Осы мәселелерді шешу үшін мемлекет тарапынан кешенді қолдау қажет. Ғылыми-зерттеу институттарын дамыту, университеттер мен өндіріс арасындағы байланысты күшейту, фармацевтикалық кластерлер құру – саланы дамытудың тиімді жолдары. Сонымен қатар, отандық және шетелдік инвесторлар үшін қолайлы жағдай жасап, технология трансфертіне басымдық беру маңызды.
Қорытындылай келе, Қазақстандағы отандық фармацевтикалық өндірісті дамыту – елдің денсаулық сақтау жүйесінің тұрақтылығы мен экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін маңызды стратегиялық бағыт. Импортқа тәуелділікті біртіндеп азайту арқылы Қазақстан өз халқын сапалы, қауіпсіз және қолжетімді дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ете алады. Бұл бағыттағы жүйелі саясат, ғылыми негізделген шешімдер мен мемлекеттік-жекеменшік серіктестік болашақта еліміздің фармацевтикалық саласын жаңа деңгейге көтеретіні анық.
Маукеева Дильназ - С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің ФӨТ мамандығының 4 курс студенті;
Артыкова Нуржамал – С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің ФӨТ мамандығының 4 курс студенті;
Алдаберген Аяжан - С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университетінің ФӨТ мамандығының 4 курс студенті.
Жетекшілері: Жакипбеков Кайрат Сапарханович – PhD, қауымдастырылған профессор, С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті;
Рахымбаев Нургали Аманбайұлы – PhD, С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті.
